وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا پەیامێکی توندی ئاڕاستەی پەکین کرد و تێیدا جەختی لەوە کردەوە کە پێویستە چین بێتە پای وتوێژی جدی و کاریگەر بۆ سنووردارکردنی پڕچەککردن.
ئەم هەڵوێستەی واشنتن دوای ئەوە دێت کە میدیا فەرمییەکانی چین ئاشکرایان کرد سوپای وڵاتەکەیان تاقیکردنەوەیەکی موشەکیی بالیستیی کیشوەربڕی لە ڕێگەی ژێر دەریاییەکی ئەتۆمییەوە بەرەو باشووری زەریای هێمن ئەنجامداوە.
ئەم تاقیکردنەوەیە شەپۆلێک لە نیگەرانی و ڕەخنەی توندی لەلایەن ئەمریکا، ژاپۆن، ئوسترالیا، نیووزیلەندا و تایوانەوە لێکۆڵییەوە.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە ڕاگەیەندراوێکدا دەڵێت: "لە کاتێکدا ئەمریکا زیاتر لە هەر کاتێکی دیکە هەوڵ دەدات بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی چەکی ئەتۆمی، چین پێچەوانەکەی دەکات.
" واشنتن هۆشداریشی دا کە پەرەسەندنی خێرا و ناڕوونی جبەخانە ئەتۆمییەکەی پەکین، سەرچاوەی نیگەرانییەکی قووڵە بۆ ناوچەکە و جیهان؛ جەختیشی کردەوە کە دەبێت چین پابەند بێت بە میکانیزمێکی ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە لە کاتی هاویشتنی موشەکە کیشوەربڕەکان یان ناردنی کەشتییە فەزاییەکانیدا.
تۆمی بیجوت، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ڕایگەیاند کە ئەوان چاودێریی ئەم تاقیکردنەوەیەکی موشەکییە بالیستییە کیشوەربڕەیان کردووە کە کڵاوەی جەنگیی ڕاستەقینەی پێ نەبووە و لە باشووری زەریایی هێمن کەوتووەتە خوارەوە.
ڕوونکردنەوەی چین: ڕێکارێکی ڕۆتینییە
لای خۆشیانەوە، ئاژانسی هەواڵی فەرمیی چین (شینخوا) ڕایگەیاند کە ژێر دەریاییەکی ئەتۆمیی سەر بە هێزی دەریایی سوپای ڕزگاریخوازی گەل، موشەکەکەی لە کاتژمێر 12:01ی نیوەڕۆ بە کاتی ناوخۆ هاویشتووە و لە "ئاوی دیاریکراو"دا کەوتووەتە خوارەوە، بێ ئەوەی وردەکاریی شوێنەکەی ئاشکرا بکات. شینخوا ئەم کارەی بە "ڕێکارێکی ڕۆتینی" لە چوارچێوەی مەشقە سەربازییە ساڵانەکانی چین ناوبرد و وتی دژی هیچ وڵات و ئامانجێکی دیاریکراو نەبووە.
کاردانەوە توندەکانی وڵاتانی ناوچەکە
ئەم هەنگاوەی پەکین کاردانەوەی توندی نێودەوڵەتیی بەدوای خۆیدا هێنا:
نیووزیلەندا، ئوسترالیا و ژاپۆن: ونستن پیتەرز، وەزیری دەرەوەی نیووزیلەندا لەگەڵ حکومەتەکانی ئوسترالیا و ژاپۆن نیگەرانیی قووڵی خۆیان دەربڕی. تۆکیۆ ڕایگەیاند کە پێشوەختە ئاگادارکرابووەوە، بەڵام داوای لە چین کردووە چاو بەم بڕیارانەدا بخشێنێتەوە.
تایوان: نووسینگەی سەرۆکایەتیی تایوان تاقیکردنەوەکەی بە هەوڵێکی چین بۆ "تۆقاندنی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی" وەسف کرد. بەرپرسێکی باڵای ئەمنیی تایوانیش ئاماژەی بەوە کرد کە چالاکییە دەریاییەکانی چین، بەتایبەت مەشقە هاوبەشەکانی لەگەڵ ڕووسیا، ڕوویان لە زیادبوون کردووە.
بەپێی ڕاپۆرتی ئاژانسی ڕۆیتەرز، پەکین زۆر بە کەمی موشەکی دوورهاوێژ ئاراستەی ناو دەریا دەکات. دوایین تاقیکردنەوەی هاوشێوەی موشەکی بالیستیی کیشوەربڕی چین لە ساڵی 2024دا بوو کە توانا سەربازییە گەشەسەندووەکانی ئەو وڵاتەی نیشان دا.