Rojhilata Navîn di navbera rawestgeha dawî ya dîplomasiyê û metirsiya teqîna şerekî herêmî de dilerize. Pevçûna siyasî ya di navbera Amerîka û Îranê de êdî ne tenê pirsgirêkeke herêmî ye, lê belê veguheriye krîzeke gerdûnî ku bazarên enerjiyê yên cîhanê hejandiye. Di serdemeke de ku dengê çekan li ser deryayan bilind dibe, daxuyaniyên dawî yên her du aliyan nîşan didin ku krîz ber bi qonaxeke hîn aloztir ve diçe.
Rageşiya siyasî û leşkerî ya di navbera Amerîka û Îranê de bandoreke kûr û rasteqîn li ser herêmê û aboriya navneteweyî dike. Serokê Amerîkayê Donald Trump di daxuyaniya xwe ya dawî de diyar kir ku ew hîn jî ji bo gotûbêjan amade ne. Trump da zanîn ku berpirsên Tehranê di hevdîtinên dîplomatîk de "cidî" xuya dikin, her çend wî ji bo egera serneketina dîplomasiyê gef xwaribin jî.
Lê belê, ev nêzîkatî ji aliyê Îranê ve bi tundî hat redkirin. Wezîrê Derve yê Îranê Ebas Eraqçî ragihand ku Îran tu carî serî li ber zext, fişar û gefên Amerîkayê natewîne û got, "Heta ku gef hebin, gotûbêjên li ser peymana dawî dest pê nakin".
Gefên herêmî û eniyên şer
Ev nakokiya siyasî li ser erdê jî bandoreke berfireh çêdike. Supaya Pasdarên Îranê hişyarî da welatiyên li herêma Kendavê ku ji ber egera pevçûnan, ji baregehên leşkerî yên Amerîkayê dûr bikevin.
Li aliyê din, Hûsiyên Yemenê yên ku Îran piştgiriya wan dike, êrîşî keştiyên neftê yên Erebistana Siûdî kirin, ku vê yekê ewlehiya deryayî ya li Deryaya Sor û Tengava Hurmizê xiste xetereyeke mezin.
Ji ber van geşedanan, Sekreterê Giştî yê Neteweyên Yekbûyî António Guterres daxuyaniyeke da û hişyarî da ku herêm li ser sînorê "karesateke nenas" e û rewş êdî ji kontrolê derketiye.
Karesata aborî ya cîhanê
Ev şerê germ û girtina rêyên deryayî yên stratejîk rasterast bandor li bazarên navneteweyî kir. Ji ber tirsa astengbûna dabînkirina enerjiyê, bihayê nefta xav a Brent cara yekem di ser 100 dolarî re derbas bû.
Ev zêdebûna berçav a bihayê neftê, fikarên mezin li ser bihabûna benzînê û enflasyona giran li seranserê cîhanê ava kirin.
