Gelek Helbestvanên Kurd di dîroka hunera Kurdan de, mîrate û çavkaniyek li şûna xwe hiştine.
Yek ji Helbestvanê kurd ê bi nav û deng Seydayê Tîrêj e ku weke vê rojê koça dawî kir.
Di 23'ê adara 2002'yan de, li nexweşxaneya Dr. Îsam Bexdê li bajarê Hesekê yê Rojavayê Kurdistanê helbestvanê Ku çû ser dilovaniya xwe.
Seydayê Tîrêj kî ye?
Seydayê Tîrêjê navê wî yê rastî Nayifê Heso, helbestvan û wêjevanekî Kurd ê navdar e.
Li gundê Nicîmê yê Hesekê di sala 1923'an de ji dayik bûye, di temenekî biçûk de, bi malbata xwe re koçî gundê Sêmitikê kiriye û li wir dest bi xwendina olî kiriye.
Ew kurê Heso ye. Gava ew dibe şeş salî, bavê wî mala xwe koç dike û li gundê Sêmitikê bi cih û war dibin.
Di dîroka Kurdî ya resen de cihekî girîng digire.
Di sala 1937’an de hatiye bajarê Amûdê û li wê derê dest bi dibistanê kiriye.
Pênc salan li wê dibistanê xwendiye.
Lê ji ber mercên aboriyê xwendina xwe bi dawî nekiriye.
Her çend ji ber şertên aborîyê nekarîbû xwendina xwe ya fermî bidomîne jî, lê li Amûdê bi helbestvanên mezin ên wekî Cegerxwîn, Qedrî Can, Hesen Hişyar û Nûredîn Zaza re têkilî daniye, ku ev yek bû sedema geşbûna evîna wî ya ji bo helbestê û têkoşîna neteweyî.
Helbestên Seydayê Tîrêj bi şêwaza klasîk a Kurdî hatine hûnandin, aheng, qafiye û naverokeke dewlemend ve têne nîşankirin.
Seydayê Tîrêj di helbestên xwe de, gelek caran mijarên wiha bi zimanekî şîrîn aniye ziman.
Helbestên wî yên evînî, bi taybetî bi sembola bilbil û gulê, bi xweşî û nazikî rewşa evîndariyê û têkiliya bi xwezayê re vedibêjin.
Di helbesta “Agirê Bi Tîn” de evîna dilsoz û bi coş bi awayekî romantîk tê vegotin, ku tê de nêrgiz, sorgul û xwezayê bi evînê re têkildar dike.
Welatparêzî û têkoşîna neteweyî
Seydayê Tîrêj di helbestên xwe de êş, bindestî û daxwaza azadiya gelê Kurd, bi zelalî aniye ziman.
Helbesta wî ya navdar “Ey Bilbilê Dilşadî” piştî têkçûna Peymana 11'ê adarê hatiye nivîsandin, ku tê de hestên kelandin û hêviya rizgariyê bi awayekî kûr têne xuyakirin.
Her wiha rewşa Seydayê Tîrêj ê civakî û dîrokî jî ji bo têkoşîna gelê Kurd bû.
Gelek caran helbestên wî serpêhatiyên gelê Kurd, talan û kuştinên li ser wan hatine kirin, û bûyerên dîrokî bi awayekî zindî nîşan didin.
Di helbestên wekî “Kalo û Kerê Xwe” de, bi rêya çîrokên sembolîk, wî neheqî û zordariya li ser gelê xwe vegotiye.
Seyda helbestên perwerdeyî jî nivîsandine, ku tê de balê dikişîne ser ziman, çand û hişyariya neteweyî, da ku gelê Kurd ji xewa nezanî û bindestiyê hişyar bibe.
Di helbest û rûniştinên xwe de, Seydayê Tîrêj her dem banga yekîtiya gelê Kurd dikir.
Her tim bang kiriye ku gelê Kurd bibin yek, li dijî bindestiyê têbikoşin û birakujiyê nekin.
Di helbestên wî yên “Ezîz Xemcivîn - Nameyek ji Seydayê Tîrêj re” de tê dîtin, ku wî daxwaz kiriye ku gel bi serbilindî bijî û li dijî neheqiyê raweste.
Helbestvan Seydayê tîrêj bi zimanekî hunerî, têkoşîna ji bo azadiya Kurdistanê teşwîq kiriye, ku tê de hêz û cesareta qehremanên Kurd ên mîna dewleta Medî, Mîtanî û Hûriyan pesnê xwe dide.
Di sala 1952'an de bi destê parastinê tê girtin û dîwanek ji helbestên wî yên belav nebûyî jî tê talankirin.
Di çapa wî ya yekem de ya ku di sala 1992'yan de li weşanên Zanîn (kovar) derbarê serpêhatiyên Kurdan de hate belavkirin û di sala 2014'an de, ji nû ve, digel wergera Farisî de, li Îranê çap bû.
Seyda bi helbestên xwe çand û zimanê Kurdî zindî kiriye.
Seydayê Tîrêj ne tenê helbestvanekî Kurd bû, lê di heman demê de têkoşerekî siyasî bû, ku bi nivîsên xwe bandoreke mezin li nifşên pêşerojê kiriye.
Helbestvanê Kurd ê Rojavayê Kurdistanê Seydayê Tîrêj zimanekî zelal û bi hêz, êş û hêviyên gelê Kurd aniye ziman, û di bin bandora helbestvanên klasîk ên wekî Ehmedê Xanî û Cegerxwîn de, wî rêya helbesta resen a Kurdî geş kiriye.
