Daristanên Amazonê yên li Brezîlyayê, ku yek ji mezintirîn daristanên cîhanê ye, di warê parastina jîngehê de cihekî girîng digirin.
Li gorî daneyên fermî yên Enstîtuya Lêkolînên Fezayê ya Brezîlyayê (INPE), di navbera 1`ê tebaxa 2025`an û 31ê tîrmeha 2026`an de, 3 hezar û 335 kîlometre çargoşe ji daristanên Amazonê hatine tunekirin.
Ev hejmar li gorî sala berê nêzîkî 42 ji sedî kêmtir e.
Li gorî daneyên fermî û nirxandina pisporan, xurtkirina kontrola li ser daristanan, zêdekirina çavdêriya li ser erdê û bikaranîna wêneyên peykê, di kêmbûna darbirînê de roleke girîng lîstine.
Her wiha, ji nû ve destpêkirina planên parastina daristanan û tedbîrên li dijî tunekirina neqanûnî ya daran jî alîkar bûne.
Ev guhertin ne tenê ji bo Brezîlyayê lê ji bo tevahiya cîhanê jî girîng e.
Ji ber ku daristanên Amazonê di hilanîna karbonê, parastina cureyên heywanan û şînatî û hevsengiya avhewayê de roleke mezin dilîzin.
Tevî vê pêşketina erênî, xeterên li ser Amazonê hîn jî hene.
Şewatên daristanan xetera tunekirina xwezayê zêde dikin
Şewatên daristanan, guherîna avhewayê û berdewamkirina wêrankirina qadên xwezayî dikarin zirarê bidomînin. Ji ber vê yekê, pispor balê dikişînin ser girîngiya domandina kontrolê û parastina daristanan.
Daristanên Amazonê yên li Brezîlyayê ne tenê ji ber darbirînê, lê ji ber şewatên ku dikarin qadên mezin ên xwezayî hilweşînin jî di bin xeterê de ne.
Bi hezaran cureyên lawiran li Amazonê di bin xeterê de ne
Şewatên daristanan tenê daran naşewitînin, lê jiyana gelek cureyên lawiran û şînatiyan jî dixin xeterê.
Gelek lawir ji ber şewatê cihê jiyana xwe winda dikin, hin jî nikarin ji agir birevin. Her wiha, şewatên mezin, dûman û gazên ku bandorê li ser lawiran dikin derdixin.
Daristanên Amazonê cihê jiyana bi hezaran cureyên lawiran in, wekî meymûn, şêr, teyrên rengîn û marên cuda.
Lê şewatên daristanan û tunekirina daran jiyana van lawiran dixin xeterê.
Dema ku agir belav dibe, gelek heywan cihê jiyana xwe winda dikin û neçar dimînin ji bo dîtina cihên ewle birevin.
Parastina daristanên Amazonê ji bo hevsengiya avhewayê girîng e
Her wiha, hikûmeta Brezîlyayê armanc kiriye ku heta sala 2030 tunekirina daristanan bi tevahî rawestîne. Ji bo gihîştina vê armancê, pêdivî bi hevkariya saziyên dewletê, gel û rêxistinên parastina jîngehê heye.
