Li gorî daneyên Enstîtuya Navneteweyî ya Lêkolînên Stratejîk li Londonê, di warê hêz û cebilxaneya leşkerî de serdestiya Pakistanê li ser Afganistanê heye.
Hêzên çekdar ên Pakistanî xwedî avantaja baş a wergirtin û ragirtina leşkeran e, ku bi piştgiriya alavên ji Çînê, hevkarê wan ê sereke yê parastinê, têne piştgirîkirin.
Îslamabad berdewam dike ku di bernameyên xwe yên navokî yên leşkerî de veberhênanê bike û her wiha ji bo modernîzekirina hêzên xwe yên deryayî û hewayî dixebite.
Berevajî vê, hêzên çekdar ên Talîbanê yên Afganistanê di şiyanên xwe de kêmbûnekê dijîn.
Şiyana wan a karanîna alavên biyanî yên ku wan di sala 2011`an de dema ku ew vegeriyan ser desthilatdariyê desteser kirin jî kêm bûye.
Nasnekirina navneteweyî ya Hikûmeta Talîbanê bandorek neyînî li ser modernîzekirina şiyanên artêşê jî kiriye.
Ji hêla personelê ve, Hêzên Parastinê yên Pakistanê xwedî 660 hezar personelên çalak, di nav de 560 hezar di artêşê de, 70 hezar di hêza hewayî de û 30 hezar di hêza deryayî deye.
Hêzên parastinê yên Pakistanê:
Pakistan xwediyê 465 balafirên şer û zêdetirî 260 helîkopteran e, di nav de balafirên pir-rol, êrîş û veguhastinê hene.
Her wiha, Pakistan xwediyê zêdetirî 6 hezar wesayîtên şer ên zirxî û zêdetirî 4 hezar û 600 topan e.
Hêzên Afganî jî xwediyê wesayîtên şer ên zirxî ne, di nav de tankên şer ên sereke yên serdema Sovyetê, wesayîtên zirxî yên personelê û wesayîtên binavî yên bêmirov, lê hejmara wan a rast nayê zanîn.
Afxanistan bi hêza xwe ya kêm wê karibe şerekî dirêj bi rê ve bibe
Artêşa Afxanistanê ya di bin desthilata Talîbanê de biçûktir e, bi tenê 172 hezar personelên çalak hene, her çend tevgerê planên zêdekirina hêzên xwe yên çekdarî bo 200 hezar ragihandibe.
Ji aliyê din ve, Afxanistan hema hema ne xwediyê balafirên şer û ne jî hêza hewayî ye. Tê zanîn ku herî kêm şeş balafirê wê hene, hin ji wan vedigerin serdema Sovyetê.
Afxanistan tenê xwedî 23 helîkopterî ye, her çend hejmara helîkopterên ku dikarin werin firandin nayê zanîn.
Wekî din, Îslamabad xwediyê çekên nûkleerî ye, bi 170 serên şer, lê Kabîl xwedî cebilxaneya nukleerî nîn e.
Bi van şiyanan, xuya ye ku her pevçûn an serpêhatiyeke bêwijdan di navbera her du welatan de bi tu awayî ji bo Kabîlê sûdmend nîne.
Şerê di navbera her du welatan de şerekî dîrokî ye
Şer di navbera hêzên hikûmeta Afganistanê û artêşa Pakistanê de bi sedsalane berdewam dike.
Bi dehsalan e, Afganî bêyî ku bi rastî aştiyê qebûl bikin şer dikin.
Tenê demeke kurt di dema serweriya Qiral Mihemed Zahir Şah de şerê berdewam rawestiya.
Her du welatên cîran, berê hevalbendên nêzîk bûn, nakokiyên sînor û pirsgirêkên ewlehiyê yên çare nebûne.
Wekî din, dilsoziya eşîrî û îdeolojîk li her du aliyên sînor van pirsgirêkan girantir dike û xalek agir a domdar diafirîne.
Faktora Hindistanê ji ber reqabeta kronîk a di navbera Îslamabadê û New Delhiyê de ji bo bandorê li herêmê, bi taybetî li Afganistanê, her dem heye.
Pakistan: Pişt Afganîstanê Hindîstan heye
Çima şer di vê dema taybet de ji nişka ve di navbera Îslamabadê û Kabîlê de derket?
Li gorî îdiayên Pakistanî, destpêkirina şerên ji nişka ve li ser sînorê wan a hevpar demek kurt piştî nêzîkbûneke veşartî ya di navbera Afganistan û Hindistanê de pêk hatiye.
Wekî din, Îslamabad Kabîlê tawanbar dike ku bi New Delhiyê re hevkariyê dike da ku bibe amûreke li dijî Pakistanê.
Kabîl van îdiayan bi awayekî kategorîk red dike, wan wekî tohmetên ku ji hêla Îslamabad ve hatine kirin da ku êrîşkariyê rewa bikin dibînin.
Hefteya borî li Dohayê, hate ragihandin ku her du alî, bi navbeynkariya Siûdî-Qatariyê, li ser agirbestê li hev kirine û ji bo çareseriyek aştiyane ya hemî pirsgirêkên mayî dixebitin.
Hin çavdêr tiştê ku qewimî wekî destpêka qonaxek nû û xeternak li Başûrê Asyayê dibînin ku tê de Afganistan hewl dide ku rewatiya xwe ya navxweyî û navneteweyî bi zorê xurt bike.
Çîn ji bo berjewendiyên xwe hewl dide aloziyê zêdetir bike
Di dawiyê de, divê em helwesta Çînê li ser tişta ku li vê herêmê diqewime ji bîr nekin.
Pekîn, dixwaze bi rêya Înîsiyatîfa Kember û Rê, nemaze korîdora aborî ya Çîn-Pakistan, bigihîje armancên xwe.
Afxanistan û Pakistanê divê bi riya dîplomatîk nakokiyan çareser bikin
Îranê pêşniyar kir ku alîkariya hêsankirina diyalogê bike.
Wezîrê Derve yê Îranê Ebas Eraqçî di X'ê de got ku Komara Îslamî ya Îranê amade ye ku her alîkariyek pêwîst peyda bike da ku diyalogê hêsan bike û têgihîştin û hevkariya di navbera her du welatan de baştir bike.
Di heman demê de, Rûsyayê, bi rêya Nûnerê Taybet ê Serokê Rûsyayê ji bo Afganistanê Zamir Kabulov ku şêwirmendê Wezîrê Derve yê Rûsyayê ye, bang li Afganistan û Pakistanê kir ku nakokiyên xwe bi awayekî dîplomatîk çareser bikin.
