وەک چۆن کۆمەڵگەکان تووشی تراوما دەبن، ئەو ترسانەی لە یادەوەریی مێژوویی دەوڵەتانیشدا جێگیر بوون، ڕەفتارە سیاسییەکانیان دیاری دەکەن. لە کۆمەڵگەی تورکیادا، گەیشتن بە ئاشتییەکی بەردەوام تەنیا بە تێگەیشتن لە تراوماکانی کۆمەڵگە بەدی نایێت، بەڵکو لە هەمان کاتدا پێویستی بە ڕەخنەکردنی پەرچەکردارە مێژووییەکانی خودی دەوڵەتیش هەیە.
پەرچەکرداری دەوڵەت بەرامبەر بە کورد پێش سەردەمی کۆمار دەست پێدەکات. لە سەردەمی عوسمانیدا، کورد بەهۆی خۆبەڕێوەبەریی هەرێمی و هاوپەیمانێتییەوە بەشێک بوو لە ئیمپراتۆریەتەکە، بەڵام لە سەدەی ١٩دا بە سیاسەتەکانی ناوەندێتیی توند (مەرکەزییەت) ئەم هاوسەنگییە گۆڕا و بووە هۆی ئاڵۆزی.
لە دوای دامەزراندنی کۆمار و پڕۆژەی دەوڵەتی "تەک-نەتەوە"، سیاسەتەکانی ئینکار، سڕینەوە و ئاسیمیلاسیۆن دژی کورد پەیڕەو کران، بە جۆرێک کە پرسی کورد لە کێشەی هاووڵاتیبوونەوە گۆڕا بۆ "مەسەلەیەکی ئەمنی".
ئەم گۆڕانکارییە دەزگاییە بووە هۆی ئەوەی چەمکەکانی وەک سەرهەڵدان، هەڕەشە و تیرۆر لە شوێنی ناسنامەی کورد جێگیر ببن و مەیلی (ڕێفلێکسێکی) دامەزراوەیی لە سیستەمی پەروەردە، ڕاگەیاندن، دادوەری و کۆمەڵگەدا دروست بکات.
بەهۆی ئەم فۆبیا و تێڕوانینە ئەمنییەوە، نە کوردی بەرخۆدێر و نە کوردی بێدەنگکراویش نەبوونە جێگەی متمانەی دەوڵەت، چونکە هەمیشە ترسی ئەوە هەبووە کە بگەڕێنەوە سەر جەوهەری خۆیان و خاوەندارێتی لە ناسنامەیان بکەن.
ئەم فۆبیایەی دەوڵەت لە ڕێگەی دژایەتیکردنی کوردەوە گوازراوەتەوە بۆ ناو تێگەیشتنی کۆمەڵایەتی و ڕەگەزپەرستیی لە ناو کۆمەڵگەدا بڵاو کردووەتەوە.
ئێستا دۆخەی ناوخۆیی، تێکۆشانی پەنجا ساڵەی ئازادی و گۆڕانکارییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان نیشان دەدەن کە ئەو ستراتیژە کۆنە بەڕێوە ناچێت. هەرچەندە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ەوە هەندێک هەوڵ و گۆڕانکاری لە "عەقڵی دەوڵەت"دا بەدی دەکرێن، بەڵام بۆ گەیشتن به ئاشتییەکی ڕاستەقینە، ئەم هەوڵانە هێشتا بەس نین.