ژنان لە مێژووی فەرهەنگی کوردیدا بەشێک بوون لە گرنگترین داهێنەر و هەڵگرانی کلتووری دەنگبێژی، بەڵام بەهۆی ئاستەنگیی کۆمەڵایەتی و تێڕوانینی پیاوسالارانەوە، ناچار بوون هەنگاوەکانیان لە پشت پەردەی کۆمەڵگاوە بنێن.
سەرەڕای فشارەکانی وەک شەرم، گوناه و کۆتەکانی خێزان، ژنانی دەنگبێژ بە خۆشەویستیی بێسنووریان بۆ هونەر، ڕێگەی تێکۆشانیان دۆزییەوە و ناسنامەی خۆیان پاراست.
دەنگبێژە ژنەکان ئازار، ترس، خۆشەویستی، کۆچبەری، جەنگ و دووریی نیشتمانیان لە ڕێگەی گۆرانی و بەیتەکانیانەوە گەیاندە جیهان. لە کلتووری کوردیدا، دەنگبێژان وەک هۆمیرۆس ئەرکی پاراستنی یادەوەریی کۆمەڵگا و زیندوهێشتنەوەی مێژوویان خستووەتە سەر شان.
هەرێمی سەرحەد (قەرس، ئاگری، مووش، ئەرزرۆم و دەوروبەری) مەڵبەندی سەرەکیی دەنگبێژییە. ژنانی دەنگبێژ لە سەرەتادا لە ناو ماڵان، زەماوەند، شینگێڕی و کارە ڕۆژانەکاندا گۆرانییان دەگووت، دواتر وەک سترانبێژ و پاشان بە تایبەت بە ناو نیشانی دەنگبێژ (وەک چۆن یەکەم جار بۆ عایشە شان بەکار هێنرا) شوێنی خۆیان لە گۆڕەپانی گشتیدا کردەوە.
لەو کاتەی لە تورکیا فشاری توند لەسەر زمان و کلتووری کوردی هەبوو، ڕادیۆی یەریڤان وەک پەیمانگەیەکی مێژوویی دەنگی ژنانی کوردی تۆمار کرد. دەنگبێژانی وەک مریەم خان، عەیشە شان، سوسیکا سیمۆ، فاتیما عیسا، ئەسلیکا قادر، فەلەکناز ئەسمەر و نێرگز ئاچیکگۆز مۆرکی خۆیان لە مێژوودا دا.
مریەم خان دەیگوت: "من ناتوانم بێ هونەر بژیم." زۆرێک لەم ژنانە بۆ درێژەدان بە هونەرەکەیان ناچار بوون ماڵ، هاوسەر و تەنانەت منداڵەکانیشیان بەجێبهێڵن.
لە ساڵانی نەوەدەکانەوە تا ئێستا، لەگەڵ گەشەسەندنی بزووتنەوەی ژنان، ژنانی دەنگبێژ لە ماڵان هاتنە دەرەوە و چوونە سەر سەحنەکان، فێستیڤاڵەکان و ئەلبوومی تایبەتیان بڵاو کردەوە؛ لە ئێستادا ئەوان نەک تەنها شاهیدی مێژوون، بەڵکو هێمای بوون و ئازادیی ژنن.
لە دەستانی زەمبیلفرۆش (بانگی خاتوون):
چاوەکانی من وەک کانی و ئاوێنەن
پرچەکانی من وەک قەیتانن
ددانەکانی من وەک مەرجانن
ناوچەوانی من وەک زەوی ڕاخراون
سنگی من وەک فنجانە
فنجانی میر و پاشاکانە
سنگی من وەک زۆزانە
زۆزانی حەوت عەشیرەتانە
زەمبیلفرۆش، گەنجی دەروێش
بیکە بە کەیف و سەیران و خۆشی
ژنان لە مێژوودا بەشێک بوون لە گرنگترین داهێنەرانی کلتووری دەنگبێژی
