ئۆدیسە لە سەدەی هەشتەمی پێش زایین نووسراوە و سەر بە سەردەمێکە کە کۆمەڵگەی یۆنانی خەریکی چەسپاندنی نەریتی زارەکیی داستانەکانی بوو بۆ فۆرمێکی شیعری جێگیر. چوار تەوەرە سەرەکییەکەی- دەسەڵات، خۆشەویستی، چارەنووس و گەڕانەوە بۆ ماڵەوە-لەسەر تارێکی جیاواز نین، بەڵکو یەک ئارگیومێنتن سەبارەت بە مانای خۆپاراستن لە بەرامبەرا سنوورە دەرەکیەکاندا.
دوای نزیکەی سێ هەزار ساڵ، فیلمی ئودیسەیسی کریستوفر نۆلان لە ساڵی ٢٠٢٦ کە مات دایمون وەک ئۆدیسێس و ئان هاثاوەی وەک پێنێلۆپ ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت، دەگەڕێتەوە بۆ هەمان ئەم چوار تەوەرە و پەیوەندییان بە بینەرێکی هاوچەرخەوە دەخاتە ژێر پرسیارەوە.
هێز:
لە داستانەکەی هۆمەردا، ئۆدیسێس لە ڕێگەی هێزی توندی و دڕندەییەوە دەستکەوتێکی کەمی بەدەستهێنا؛ بەڵکو بە فێڵێکی زیرەک سایکلۆپەکانی کوێر کرد و لە ڕێگەی دزییەوە ماڵەکەی وەرگرتەوە نەک بە ڕووبەڕووبوونەوە.
ئەمەش پێشبینی جیاکردنەوەی دواتری ئەرستۆ دەکات لە نێوان دەسەڵات (bia) و حیکمەتی پراکتیکی (phronesis)، هەروەها ڕەنگدانەوەی کۆمەڵگەیەکی سەردەمی بەردینی ڕاگوزەرە کە لە پاشایەتییەکی بنچینەدارەوە بە جەنگاوەرەوە دەچێتە ژیانێکی سیاسیی تێڕاماناویتر.
فیلمەکەی نۆلان ئەمە دەکاتە ڕەخنەیەکی توند: ڕەخنەگران وەک تێڕامانێک لە زیانەکانی خۆبەزلزانینی باوکایەتی وەسفیان کردووە، کە لەسەر چەمکی “xenia” دامەزراوە، کە یاسای پیرۆزی یۆنانییە بۆ میوانداریکردن لە نێوان خانەخوێ و نامۆدا.
لە کاتێکدا هۆمەر ڕێگە بە پێشێلکردنی زینیا دەدات لەلایەن داواکاران و پیاوەکانی ئۆدیسێس خۆی لە ترۆیدا بۆ خۆی قسە بکەن، سیناریۆی نۆلان پاڵەوانەکەی ناچار دەکات ڕاستەوخۆ ڕووبەڕووی ئەو کارە ببێتەوە کە سوپاکەی لە دوورخستنەوەی ترۆیدا کردوویەتی، خراپ بەکارهێنانی دەسەڵات وەک برینێک مامەڵەی لەگەڵ دەکات کە چیرۆکەکە دەبێت چاکی بکاتەوە نەک تەنها تێبینییەکی قارەمانانە پیشان بدات لەسەری.
ئەڤین:
لە داستانەکەی هۆمەردا، پەیوەندی نێوان ئۆدیسێس و پێنێلۆپ “هۆمۆپرۆسین” یان “نزیکایەتی فیکری”یە- یەکسانییەکی فیکری و ستراتیژییە کە لە ماوەی بیست ساڵ جیابوونەوەدا بنیات نراوە، کە فێڵەکەی پێنێلۆپی بونیادنان ئاوێنەیەکی فریودانی ئۆدیسێس خۆیەتی.
کەمتر ڕۆمانسییە و زیاتر مۆدێلێکی مەعریفی هاوسەرگیرییە کە ڕەگ و ڕیشەی لە ئۆیکۆسدا هەیە، ئەو سیستەمە ناوخۆییەی کە پێکهاتەی ژیانی یۆنانییە کۆنەکانی لە قاڵب داوە.
هەڵمەتەکانی بازرگانی و پەیوەندییە گشتیەکانی نۆلان زیاتر لەسەر لایەنی ڕۆمانسی بووە، دایمون و هاثاوەی وەک خۆشەویستێکی ناخۆش لە قاڵبێکی تراژیدی کۆمیدیدا نیشان دەدەن.
ئەمە گۆڕانکارییەکی بەرچاوە: واتا لە ڕاستیدا ئەوەی ئۆدیسە بۆی دەگەڕێتەوە تەنها ماڵێک نیە تەنها خێزانک نیە بەڵکو دووبارە باوەشکردنە بە ناسنامە و کلتوری رەسەنایەتی و چاکردنەوەی رابردووەکانە.
بۆ پێنالۆپیش ئم چاوەڕوانیە لەو تایپە خۆشەویستیە رۆمانسیە نیە کە لەمڕۆدا هەیە بەڵکو ئەویش پێی وایە وەکو ژنێک دەتوانێت ئەوبارە بە ئەمانەتەوە هەڵگرێتەوە بەشێک لە پاراستنی پەیمانی نێوانیان و هەر ئەمەش خۆشەویستیەکە دەباتە سیاقێکی دیکەوە .
قەدەر:
بەمەبەست داستانی هۆمەر بەو گریانەوە دەست پێدەکات کە زیوس دەڵێت مرۆڤەکان خوداوەندەکان تاوانبار دەکەن بەهۆی ئەو ئازارانەی کە بەسەر خۆیاندا دەسەپێنن، ئەمەش فەزای دانوستانکاری لە نێوان چارەنووسی پێشوەختە دیاریکراو (مۆیرا) و بەرپرسیارێتی کەسیدا ئاشکرا دەکات- ئاشتەوایی سەرەتایی کە دواتر لەلایەن فەلسەفەی ستۆیکەوە پەرەی پێدراوە.
نۆلان، دەرهێنەرێک کە تەوەری دووبارەبوونەوەی لە فیلمەکانی Inception و Interstellar لە دەوری ئەوە دەسوڕێتەوە کە چۆن یادەوەری و کات یان کارەکتەرەکانی زیندانی دەکەن یان ڕزگاری دەکەن، چارەنووس نەک وەک فەرمانێکی خودایی بەڵکو وەک میراتێکی دەروونی مامەڵەی لەگەڵ دەکات:
ڕەخنەگران ئاماژەیان بەوە کردووە کە ئۆدیسێس لە فیلمەکەیدا جەنگ و گەشتە هەژدە ساڵەکەی هێرش دەکاتە سەر، زۆر هاوشێوەی کۆب لە فیلمی Inceptionدا، کە بەهۆیەوە هێرش دەکاتە سەر تاوانبار دەبێت و ناتوانێت بە تەواوی بگەڕێتەوە تاوەکو حسابی کارەکانی لە ترۆی نەکات.
چارەنووس، لەم گێڕانەوەیەدا، هێزێک نییە کە لە ئۆڵیمپسەوە سەپێنراوە بەڵکو دەرئەنجامێکە کە ئۆدیسێس لەناو خۆیدا هەڵیدەگرێت.
گەڕانەوە بۆ ماڵ “نۆستۆس”، یان گەڕانەوە بۆ ماڵەوە:
نوێنەرایەتی پێکهاتەی ناوەکی چیرۆکی هۆمەر و قووڵترین ئیدیعای دەروونی دەکات: لە کاتێکدا کالیپسۆ نەمرییەکی بێ ئازاری پێشکەش دەکرد، ئۆدیسێس ژیانێکی فانی هەڵبژارد، ژیانێکی تایبەت، ژیانێکی پڕ لە چیرۆک- ناسنامەی گێڕانەوەی پێ باشتر بوو لە ڕەزامەندییەکی زوو تێپەڕ.
نۆلان ئەم مانایەی بە شێوەیەکی ڕستەیی و بابەتیانە گرتووە، لە شوێنە ڕاستەقینەکانی مەغریب، یۆنان، ئیتاڵیا، ئایسلەندا و سکۆتلەندا بە شێوەی ئایماکس وێنەی گرتووە نەک لە پاشبنەمای دیجیتاڵیدا، بەجۆرێک جوگرافیای دەربەدەری ئۆدیسێس لە ڕووی فیزیکییەوە ڕاستەقینە بێت نەک ھاوشێوە.
ڕەخنەگران ئاماژەیان بەوە کردووە کە، لە کۆتاییدا، فیلمەکە کەمتر باس لە سەرگەرمی خودی گەشتەکە دەکات و زیاتر باس لەوە دەکات کە مرۆڤەکان چی قەرزاری یەکترن کاتێک ڕووبەڕوو یەکتر دەبیننەوە-
گێڕانەوەی مۆدێرن بۆ ئەو قسە کۆنەی هۆمەر کە دەڵێت ماڵ شوێنێک نییە کە دەیدۆزیتەوە، بەڵکو پەیوەندییەکە کە دەبێت سەرلەنوێ بەدەستی بهێنیت.
ئەنجام
لە فلمەکەدا ناتوانین ئەو شتانەی پێویستین قسەیان لەسەر بکەین چونکە هێشتا لە قۆناغی نمایشدایە
بەڵام ئەگەر شیعری هۆمەر و فیلمەکەی نۆلان پێکەوە بخوێنینەوە، هەمان ئارگومێنت دەکەن، کە سێ هەزار ساڵ لەیەکتر جیا دەکرێنەوە:
ناسنامە خاوەندارێتییەک نییە کە بە هێز یان میراتێکی جێگیر بەرگری لێبکرێت، بەڵکو شتێکە کە بەردەوام لە ڕێگەی زیرەکی و دڵسۆزی و ئامادەیی بەردەوامبوون لە هەڵبژاردنی ماڵەوە بەسەر ئاسوودەییدا بەدەستبهێنرێت.
ئەم ماڵەش کە بۆی دەگەڕێینەوە ئەو هێزە ئەو قەدەرە ئەو ئەڤینەی هەمانە بۆ هەر یەکەمان بەهایەکی دیکەی لێبارکراە بەڵام حیکمەتەکە هەمان شتە .
تۆ دەبێت خۆتبناسیتەوە و ئەڤینداری خۆتبیت و بە بەهێزیەوە بە زانینەوە ئەوە بکەیت ئەمەش بەرپرسیارت دەکات، لەبەرامبەر پاراستنی ناسنامەی خۆت و مێژوو کلتوور و کۆمەڵگاکەت بە یارمەتیدانی هەردوو ڕەگەزەکە هەم ژن و هەم پیاو دەتوانین ژیانێک دروست بکەیت کە تێیدا سەرکەوتن بریتیبێت لە دووپاتکردنەوەی هەموو ئەمانە ئەگەر باجەکەی هەرچیەک بێت.