ئێران هەوڵەکانی بۆ داخستن و پاراستنی کۆگاکانی یۆرانیۆمی پیتێنراوی نزیک لە ئاستی چەکی ئەتۆمی چڕکردووەتەوە.
بەگوێرەی زانیارییەکانی پێنج سەرچاوەی ئاگادار لە هەواڵگریی ئەمریکا کە بۆ کەناڵی سی ئێن ئێن قسەیان کردووە، تاران دەستی کردووە بە تەقاندنەوە و ڕووخاندنی بەشێک لە تونێلەکان و چاندنی مینی تەقینەوە لە دەروازەی کۆگاکان.
ئەمەش وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر بە ترسی ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی ئەمریکا بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئەو ماددانە.
ئەم پێشهاتە نوێیە لە کاتێکدایە کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا پێشتر ئاماژەی بە ئەگەری بەکارهێنانی هێزی سەربازی دابوو بۆ گەیشتن بەو یۆرانیۆمە.
ئێستا پرۆسەی گەیشتن بەو نیو تۆن یۆرانیۆمە پیتێنراوە زۆر ئاڵۆزتر، مەترسیدارتر بووە بەراورد بە مانگی ڕابردوو.
ئاڵۆزییەکانی بەردەم ڕێککەوتنی واشنتن و تاران
ئەم هەنگاوە نوێیەی ئێران ئاستەنگی گەورە دەخاتە بەردەم پێشنیازەکەی ئیدارەی ترەمپ بۆ ڕێککەوتن لەگەڵ تاران، کە تێیدا داوای گواستنەوە و لەناوبردنی یۆرانیۆمەکە دەکرێت.
پرسیارە سەرەکییەکە ئێستا ئەوەیە: کێ ئەرکی مەترسیداری هەڵکەندنی ئەو تونێلە ڕووخاوانە و پووچەڵکردنەوەی مینەکان دەگرێتە ئەستۆ؟
هەڵوێستی ترەمپ: سەرۆکی ئەمریکا چەندین جار ڕایگەیاندووە کە کۆنتڕۆڵکردنی ماددە ئەتۆمییەکانی ئێران لە کارە لەپێشینەکانیەتی بۆ کۆتاییهێنان بە گرژییەکان و دووبارە کردنەوەی گەرووی هورمز کە ئێستا لەلایەن ئێرانەوە بە تەواوی داخراوە.
نزیکبوونەوە لە ڕێککەوتن: بەرپرسێکی باڵای ئیدارەی ئەمریکا ڕایگەیاندووە کە هەردوولا لە ڕێککەوتنێک نزیک دەبنەوە کە بەپێی ئەو، دەبێت ئێران یۆرانیۆمە پیتێنراوەکە ڕادەستی ئەمریکا بکات تاوەکو لە شوێنی خۆیدا لەناو ببرێت و پاشان لە وڵات ببرێتە دەرەوە.
دزەکردنی دەقەکە: ڕۆژی هەینی دەقی ڕەشنووسی ڕێککەوتنێکی ئەگەری لە ڕێگەی ئاژانسێکی هەواڵی نیمچە فەرمی ئێرانییەوە دزەی پێکرا، ئەمەش توڕەیی توندی ترەمپی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لێکەوتەوە.
مەترسییەکانی دەرهێنانی یۆرانیۆمەکە
پسپۆڕانی ئەتۆمی پێیان وایە کە تەنانەت بۆ خودی ئێرانییەکانیش، دەرهێنانی ئەو ماددە پیتێنراوانە لەژێر خاکدا کارێکی ئێجگار سەخت و پڕ لە مەترسی دەبێت و پێویستی بە ئامێری قورسی هەڵکەندن و تیمە ڕاوێژکارییەکانی پاکردنەوەی مین هەیە.
سکۆت ڕۆکەر، بەرپرسی پێشووی نووسینگەی لادانی ماددە ئەتۆمییەکان لە ئیدارەی ئەمریکا دەڵێت: "ئەگەر ئەم زانیاریانە ڕاست بن، پرۆسەی هێنانە دەرەوەی یۆرانیۆمی پیتێنراو (HEU) زۆر ئاڵۆز دەبێت.
ئەمە دەرفەتێکیش دەداتە ئێران بۆ خۆدزینەوە لە پابەندبوونەکان؛ لەوانەیە تاران بانگەشەی ئەوە بکات کە بەشێک لە یۆرانیۆمەکە بەهۆی ڕووخانی تونێلەکانەوە نادۆزرێتەوە و ناتوانرێت دەربهێنرێت، ئەمەش وا دەکات متمانەی تەواومان نەبێت کە لە داهاتوودا دەستیان پێی ناگاتەوە."
پێگەی سەرەکی کۆگاکان و پلانەکانی ئەمریکا
زانیارییە هەواڵگرییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە زۆربەی کۆگا شاراوەکان دەکەونە ناو تونێلە ڕووخاوەکانی کۆمەڵگەی ئەتۆمی ئەسفەهان لە ناوەڕاستی ئێران، لەگەڵ چەند پێگەیەکی تر وەک نەتەنز.
ئۆپەراسیۆنە هەڵوەشاوەکەی مانگی ئایار: سوپای ئەمریکا لە ناوەڕاستی مانگی ئایاردا ئامادەکاری تەواوی کردبوو بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنێکی زەمینی بە مەبەستی دەستبەسەرداگرتنی یۆرانیۆمەکە، بەڵام دواتر بەهۆی "مەترسی زۆر"ەوە پرۆسەکە لەلایەن ترەمپەوە ڕاگیرا.
کاردانەوەی تاران: شارەزایان پێیان وایە قسەکردنی ئاشکرای ترەمپ لە میدیاکاندا (لەوانەش چاوپێکەوتنەکەی لەگەڵ فۆکس نیوز) لەسەر کۆگاکانی ئێران، وای لە تاران کردووە کە بە خێرایی دەست بکات بە قایمکردن و بۆمبڕێژکردنی شوێنەکان بۆ پاراستنیان.
چۆن یۆرانیۆمەکە دەبرێتە دەرەوە؟
ئەگەر لە چەند ڕۆژی داهاتوودا ڕێککەوتنەکەش واژۆ بکرێت، گواستنەوەی ماددەکان پێویستی بە تەکنەلۆژیایەکی زۆر پێشکەوتوو هەیە.
پێشبینی دەکرێت ئەمریکا کارگەیەکی گەڕۆکی تایبەت بە پیتاندن و لادانی یۆرانیۆم بەکاربهێنێت کە سەر بە تاقیگەی نیشتمانی (Oak Ridge)ە لە ویلایەتی تێنسی.
پێشتر هەیەک کۆشنەر و ویتکۆف، نوێنەرانی باڵای ترەمپ، سەردانی ئەو تاقیگەیەیان کردووە بۆ تاوتێکردنی پلانەکە.
بە گوتەی ترەمپ، تەنانەت لەژێر چاودێری باشترین پسپۆڕانی جیهانیشدا، پرۆسەی پاککردنەوە و گواستنەوەی ئەو ماددانە بە لایەنی کەمەوە دوو هەفتە کاتی دەوێت.