شەیناز بەلوچ؛ یەکەمین فەرماندەی ژنی بەلوچستان دژی ئیسلامئاباد

ململانێی چەندین دەیەی هەرێمی بەلوچستان پێی ناوەتە قۆناغێکی جیاواز، ئەویش دوای دەرکەوتنی یەکەم فەرماندەی ژن لە ڕیزەکانی بزووتنەوەی چەکداری بەلوچ، ئەمەش وەرچەرخانێکی قووڵ لە پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و سەربازیی ڕاپەڕینی ناوچەکە دژی حکومەتی فیدراڵی ئیسلامئاباد نیشان دەدات.

له گرتەیەکی ڤیدیۆیی نوێدا کە لەلایەن میدیای فەرمی ڕێکخراوی چەکداریی "سوپای ڕزگاریخوازی بەلوچ" (BLA) بڵاوکراوەتەوە، ژنێک بە ناوی "فەرماندە شەیناز" دەردەکەوێت کە سەرکردایەتی مەشق و ڕاهێنانی هێزەکانی ژنان دەکات لە ناوچە شاخاوییە سەختەکاندا.

 شەیناز کە خەڵکی ناوچەی تومپە لە پارێزگای کێچ و لە کاتی خوێندنی کۆلێژدا ئەندامی چالاکی "ڕێکخراوی خوێندکارانی بەلوچ-ئازاد" بووە، ڕایگەیاند کە ماوەی حەوت ساڵە لەناو ڕیزەکانی ئەم گروپە چەکدارییەدا کار دەکات.

شەیناز لە پەیامەکەیدا، کە ڕاستەوخۆ دژایەتی دەسەڵاتی دامەزراوەی سەربازیی پاکستان دەکات، دەڵێت: "هەر فیشەکێک لەم چەکەوە بتەقێنرێت، تەنها بۆ شەڕ نییە، بەڵکو بۆ ئازادی، کەرامەت و ڕزگارکردنی نەوەکانی داهاتوومانە."

دۆخێکی نوێی ستراتیژی

بۆ ماوەی چەندین ساڵ، شرۆڤەکارانی ناوچەکە بەشداریی ژنانیان لە یاخیبوونی بەلوچستان تەنها لە چوارچێوەیەکی دیاریکراودا دەبینی.

 بەڵام ئەم هاوکێشەیە لە ساڵی 2022دا بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش گۆڕا، کاتێک "شەهێن بەلوچ" بوو بە یەکەم ژن کە هێرشێکی خۆکوژی لە شاری کراچی ئەنجامدا، ئەمەش ڕێگەی خۆشکرد بۆ زنجیرەیەک هێرشی دیکەی هاوشێوە لەلایەن ژنانەوە.

لەگەڵ ئەوەشدا، چاودێران ئاماژە بەوە دەکەن کە گواستنەوەی شەیناز لە شەڕڤانێکی ئاساییەوە بۆ پلەی فەرماندەیی، گەشەسەندنێکی ڕێکخراوەیی گەورە لە ناو پێکهاتەی BLA نیشان دەدات.

شەیناز لە وتارەکەیدا ئاماژەی بە مێژووی دەسەڵاتداریی ژنان لەناو خێڵەکانی بەلوچستان کرد و دەسەڵاتی پاکستانی تۆمەتبار کرد بەوەی کە پێگەی کۆمەڵایەتی ژنانی لەناو بردووە.

هەروەها هۆشدارییدا کە هێزەکانیان لە قۆناغی بەرگرییەوە چوونەتە قۆناغی هێرشبەر و سوپای پاکستان لە ناوچەگەلێکدا دەکرێتە ئامانج کە "هەرگیز خەیاڵیشی بۆ ناکەن."

سەرکوتکاریی دەوڵەت وەک بزوێنەرێک

چەک هەڵگرتنی ژنانی بەلوچ لە بۆشاییدا دروست نەبووە، بەڵکو ئەمە هاوتەریبە لەگەڵ بزووتنەوەیەکی مەدەنی بەرفراوان کە لەلایەن ژنانەوە سەرکردایەتی دەکرێت.

چالاکوانانی وەک "مەهرەنگ بەلوچ" و "سەمیعە دین بەلوچ" توانیویانە دەیان هەزار کەس لە دژی ڕفاندنی زۆرەملێ، کوشتنی دەرەوەی یاسا و پێشێلکارییەکانی دەوڵەت بهێننە سەر شەقامەکان لە ڕێگەی خۆپیشاندانی ئاشتیانەوە.

بەڵام ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ ئاماژە بەوە دەکەن کە وەڵامی توندی ئیسلامئاباد، لەوانەش دەستبەسەرکردنی چالاکوانانی ئاشتیخواز، بەکارهێنانی یاساکانی دژە تیرۆر لە دژیان، و زیادبوونی حاڵەتەکانی بێسەروشوێنکردنی ژنان، ئەنجامەکەی پێچەوانە بووە.

 شرۆڤەکاران پێیان وایە کە بەستنی ڕێگاکانی ناڕەزایەتی ئاشتیانە، بەشێک لە ژنانی هۆشیاری ناوچەکە بەرەو گروپە چەکدارییەکان پاڵ پێوە دەنێت، چونکە گەیشتوونەتە ئەو باوەڕەی کە دەوڵەت تەنها لە زمانی هێز تێدەگات.

قەیرانێکی ئاڵۆز بۆ ئیسلامئاباد

دەرکەوتنی هاوکاتی ژنان وەک سەرکردەی ناڕەزایەتییە ئاشتیانەکان و هەروەها وەک فەرماندەی شەڕی گەریلایی، قەیرانێکی ئەمنی و میدیایی قورسی بۆ پاکستان دروستکردووە.

 بۆ چەندین دەیەیە، دەسەڵاتدارانی پاکستان کۆمەڵگەی بەلوچیان وەک کۆمەڵگەیەکی تەواو خێڵەکی، کۆنەپارێز و پیاوسالار پیشان دەدا.

بەڵام پاڵپشتی و قبوڵکردنی بەربڵاوی کۆمەڵایەتی کە کەسایەتییەکانی وەک مەهرەنگ و شەیناز لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و ناوخۆی ناوچەکەدا بەدەستی دەهێنن، ئەو تێڕوانینانە ڕەتدەکاتەوە.

لەکاتێکدا کە ئەم ململانێیە دەچێتە ناو قووڵایی پێکهاتەی کۆمەڵایەتی بەلوچستانەوە، شارەزایانی ئەمنی هۆشداری دەدەن کە ئیتر ناتوانرێت ئەم یاخیبوونە تەنها لە ڕێگەی ئۆپەراسیۆنی سەربازیی باوەوە کۆنترۆڵ بکرێت.

لەگەڵ هاتنەپێشەوەی نەوەیەکی نوێ لە ژنان بۆ گرتنەدەستی ڕۆڵی سەرکردایەتی لە هەردوو بەرەی سیاسی و سەربازیدا، ململانێی سەر دواڕۆژی سیاسی بەلوچستان گۆڕاوە بۆ بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی ڕەسەن و قووڵ.