دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە دوو دەیە بەسەر هەڵوەشاندنەوەی سوپای پێشووی عێراق و کۆتاییهێنان بە سیستەمی ناچاریی سەربازی، جارێکی دیکە هۆڵی پەرلەمانی عێراق بوو بە گۆڕەپانی مشتومڕێکی توند لەسەر گەڕاندنەوەی ئەو سیستەمە، پرسێک کە لە نێوان دروستکردنی سوپایەکی نیشتمانی و مەترسییەکانی "بە سەربازیکردنی کۆمەڵگە"دا، شەقامی سیاسی عێراقی دابەش کردووە.
ڕەهەندە سیاسییەکانی پڕۆژەیاساکە
پڕۆژەیاسای "خزمەتی ئاڵا" کە لەلایەن حکومەت و بە پاڵپشتیی سەرۆکایەتیی پەرلەمان خراوەتە ڕوو، تەنیا لایەنێکی سەربازیی نییە، بەڵکو ڕەهەندێکی سیاسیی قووڵی لە پشتە.
هەیبەت حەلبووسی، سەرۆکی پەرلەمانی عێراق، بە جۆش و خرۆشێکی زۆرەوە بەرگری لەم پڕۆژەیە دەکات و دەڵێت: "ئەمە پێویستییەکی نیشتمانییە بۆ ئەوەی گەنجانی عێراق لە هەموو پێکهاتەکان لەژێر چەترێکدا کۆببنەوە."
ئەم هەوڵە لە کاتێکدا دێت کە ململانێیەکی توند هەیە لەسەر داهاتووی هێزە چەکدارەکان و هەوڵدان بۆ کەمکردنەوەی هەژموونی گروپە مەزهەبییەکان لەناو دامەزراوە ئەمنییەکاندا، بەتایبەت دوای ئەو ئاڵۆزییانەی لە نێوان ئەمریکا و گروپە چەکدارەکان لە ناوچەکەدا ڕوویاندا.
وردەکاریی ماوەی خزمەت و سزاکان
بە گوێرەی ئەو ڕەشنووسەی کە خوێندنەوەی یەکەمی بۆ کراوە، سیستەمەکە بە جۆرێک داڕێژراوە کە ئاستی خوێندن دەبێتە پێوەر بۆ ماوەی سەربازیکردن. ئەوانەی بێ بڕوانامەن یان ئاستی خوێندنیان نزمە، دەبێت 18مانگی تەواو خزمەت بکەن، بەڵام بۆ هەڵگرانی بڕوانامەی باڵا وەک ماستەر و دکتۆرا، ماوەکە کەمدەکرێتەوە بۆ چەند مانگێکی کەم.
پڕۆژەکە زۆر توندە بەرامبەر بەوانەی سەرپێچی دەکەن؛ سزای بەندکردن تا یەک ساڵ و غەرامەی دارایی قورس چاوەڕێی ئەو گەنجانە دەکات کە لە کاتی دیاریکراودا ناوی خۆیان تۆمار ناکەن.
هەروەها بڕگەیەکی تێدایە کە ڕێگە بە "کڕینەوەی خزمەت" دەدات، کە ئەمەش ناڕەزایەتییەکی زۆری لێکەوتووەتەوە و بە هەوڵێک بۆ جیاکاری لە نێوان هەژار و دەوڵەمەند ناوزەند دەکرێت.
سوپای مۆدێرن یان بارگرانیی دارایی؟
نەیارانی پڕۆژەکە، کە زۆربەیان لە فراکسیۆنە شیعییەکان و کەسایەتییە دیارەکانی وەک نووری مالیکین، باس لەوە دەکەن کە عێراق لەم قۆناغەدا پێویستی بە سوپایەکی تەکنەلۆژی و "کوالێتی بەرز" هەیە، نەک سوپایەکی "گەورەی بێ کوالێتی".
ئەوان دەڵێن لە سەردەمی درۆن و جەنگی ئەلیکترۆنیدا، کۆکردنەوەی هەزاران گەنج لە سەربازگەکاندا تەنیا بەهەدەردانی سامانی گشتییە.
لە لایەکی دیکەوە، هۆشداری دەدرێت کە بودجەی عێراق لە ئێستادا توانای دابینکردنی مووچە، خۆراک، جلوبەرگ و مەشق و ڕاهێنانی بۆ ئەو سوپا گەورەیە نییە، و ژێرخانی سەربازگەکان لە زۆربەی پارێزگاکان کۆن و داڕماون و ئامادە نین بۆ پێشوازیکردن لەو ژمارە زۆرەی سەرباز.
ئایندەی پڕۆژەکە لەنێوان ململانێی هێزەکاندا
چاودێرانی عێراق پێیان وایە چارەنووسی ئەم یاسایە هاوشێوەی ساڵانی ٢٠١٦ و ٢٠٢١ دەبێت؛ واتە لەنێو کوتلەکانی پەرلەماندا دەمێنێتەوە و تێناپەڕێت.
هۆکاری سەرەکیش دەگەڕێتەوە بۆ مەترسیی هەندێک لایەنی سیاسی لە گۆڕانی هاوسەنگیی هێز؛ چونکە گەڕاندنەوەی سەربازیی زۆرەملێ بە واتای بەهێزکردنی سوپای فەرمی و لاوازکردنی پێگەی گروپە چەکدارە نافەرمییەکان دێت.
هەروەها زۆربەی لایەنەکان نایانەوێت بڕیارێکی وا بدەن کە ببێتە هۆی توڕەکردنی توێژی گەنجان کە زۆرینەی کۆمەڵگەی عێراق پێکدەهێنن.